Polska wprowadziła w 1999 r. silnie zdecentralizowany system powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, zastępując nim dotychczasowy państwowy system opieki zdrowotnej finansowany z podatków. Ustanowiono szesnaście w większości niezależnych regionalnych funduszy ubezpieczeniowych, które są odpowiedzialne za podpisywanie umów ze świadczeniodawcami.
W latach 2003–2004 wprowadzono pewien stopień ponownej centralizacji, tworząc Narodowy Fundusz Zdrowia, któremu powierzono całkowicie funkcję zakupu. Co ważne, lokalne samorządy na szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym zachowały swoją kluczową rolę monitorowania, organizacji i zarządzania w odniesieniu do świadczeniodawców: gminy są odpowiedzialne za świadczeniodawców podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), powiaty za mniejsze szpitale świadczące podstawowe usługi zdrowotne, a województwa za świadczeniodawców specjalistycznej opieki zdrowotnej.
Pokrycie kosztów jest niższe niż w wielu innych państwach UE, a prywatne wydatki są wysokie
Obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym objęte jest 91% Polaków, uprawnienie do opieki zdrowotnej rozciąga się jednak automatycznie na szereg innych grup ludności (np. dzieci poniżej 18. roku życia, osoby chore na HIV i gruźlicę, osoby cierpiące na choroby psychiczne). Fakt, że 9% populacji jest nieobjęte ubezpieczeniem zdrowotnym, częściowo wynika z zawierania doraźnych lub nietypowych umów o pracę. Chociaż uprawnienie obejmuje szeroki zakres świadczeń, publiczne niedofinansowanie oznacza, że podaż usług jest ograniczona, co jest powodem długiego czasu oczekiwania.
70% całkowitych wydatków na opiekę zdrowotną pochodziło z zasobów publicznych. Wydatki z prywatnych zasobów wynikały zazwyczaj z bezpośrednich formalnych lub nieformalnych płatności z gospodarstw domowych, przy czym dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne odgrywało zaledwie niewielką rolę.
Wydatki na opiekę zdrowotną w Polsce wzrosły, wciąż są jednak stosunkowo niskie
Odsetek PKB przeznaczony na opiekę zdrowotną w Polsce wzrósł z 5,3% w 2000 r. do 6,3% w 2015 r.
Nakłady na zdrowie w krajach UE
Poziom ten pozostaje jednak znacznie poniżej średniej UE (9,9% w 2015 r.). W przeliczeniu na mieszkańca Polska wydała w 2015 r. na opiekę zdrowotną 1 272 EUR (dostosowane do różnic w sile nabywczej), co stanowi piąty najgorszy wynik w UE.
W Polsce występuje niedobór pracowników służby zdrowia
Niedobór pracowników służby zdrowia przejawia się niewielką liczbą praktykujących lekarzy i pielęgniarek; ich liczba, wynosząca odpowiednio 5,2 i 2,3 na 1 000 osób, jest najniższa w UE , choć statystyki te mogą nie uwzględniać licencjonowanych lekarzy niepracujących w placówkach medycznych. Polscy lekarze mogą otrzymywać za granicą lepsze wynagrodzenie, mieć lepsze warunki pracy i lepsze perspektywy awansu zawodowego, istnieje zatem problem emigracji lekarzy i pielęgniarek. Nabór i zatrzymanie lekarzy, aby pracowali w charakterze lekarzy rodzinnych (a także w innych specjalizacjach, takich jak anestezjologia) stanowią dla Polski szczególne wyzwanie, któremu starają się sprostać obecne reformy .
Polska znajduje się wśród państw UE o najniższej liczbie lekarzy i pielęgniarek na 1 000 osób
Większość szpitali stanowi własność państwową, opiekę ambulatoryjną świadczą zaś zazwyczaj prywatni świadczeniodawcy mający podpisane umowy z NFZ. Posiadając skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub specjalistycznej opieki ambulatoryjnej, pacjent może wybrać szpital, w którym zostanie poddany planowanej operacji, napotyka jednak często bardzo długie listy oczekujących.
Źródła danych i informacji
Dane i informacje opierają się głównie na krajowych statystykach publicznych dostarczonych do Eurostatu i OECD, które zatwierdzono w czerwcu 2017 r. w celu zapewnienia najwyższych standardów porównywalności danych. Źródła i metody leżące u podstaw tych danych są dostępne w bazie danych Eurostatu i w bazie danych dotyczących zdrowia OECD. Niektóre dodatkowe dane pochodzą również z Instytutu Wskaźników i Oceny Zdrowia (Institute for Health Metrics and Evaluation, IHME), Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC), badań ankietowych nad zachowaniami zdrowotnymi młodzieży szkolnej (HBSC) i ze Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), a także z innych źródeł krajowych.
