Bieda i ubóstwo w Polsce

Ubóstwo, to pojęcie, które z jednej strony określa warunki życia jednostki, a z drugiej strony wskazuje na nierówności i sprzeczności występujące w społeczeństwie. Chociaż nikt nie kwestionuje faktu, że ubóstwo jest zjawiskiem wielowymiarowym, to dla polityki społecznej podstawowe znaczenie ciągle mają informacje dotyczące zasięgu ubóstwa ekonomicznego. Podstawę publikowanych przez GUS w sposób regularny danych dotyczących zasięgu ubóstwa ekonomicznego w Polsce stanowią wyniki badań budżetów gospodarstw domowych.

Podobnie jak w poprzednich latach, zasięg ubóstwa skrajnego na wsi był w 2014 r. ponad dwukrotnie wyższy niż w miastach. Różnica ta jest szczególnie wyraźna, gdy sytuację na wsi porównuje się z sytuacją w największych miastach (500 tys. lub więcej mieszkańców). W skrajnym ubóstwie żyło w 2014 roku prawie 5% mieszkańców miast (od ok. 1% w największych miastach, do prawie 9% w miastach poniżej 20 tys. mieszkańców). Na wsi odsetek osób żyjących poniżej minimum egzystencji wyniósł prawie 12%14. Najwyższym odsetkiem ubogich osób na wsi odznaczały się rodziny nie mające własnego gospodarstwa rolnego i utrzymujące się głównie ze świadczeń społecznych innych niż emerytura i renta (ok. 42%). Mieszkańcy wsi stanowili ponad 60% osób żyjących poniżej granicy ubóstwa skrajnego, podczas gdy udział ludności wiejskiej wśród ogółu ludności Polski wynosił mniej niż 40%.

Obserwuje się również znaczne terytorialne rozpiętości w ocenach zasięgu ubóstwa skrajnego.

Na poziomie regionów stopa ubóstwa skrajnego wahała się w 2014 r. od ok. 5% w regionie centralnym do około 10% w regionach: północnym i wschodnim, natomiast na poziomie województw – od ok. 5% do ok.15%. Najwyższą stopę ubóstwa skrajnego odnotowano w województwach: warmińskomazurskim (prawie 15%) oraz świętokrzyskim (ok. 12%). Są to województwa charakteryzujące się wysokimi stopami bezrobocia, dużym udziałem pracujących w sektorze rolnym oraz niskimi wynagrodzeniami w stosunku do przeciętnych w kraju. Zasięg ubóstwa skrajnego jest zróżnicowany nie tylko pomiędzy poszczególnymi województwami, lecz również w obrębie samych województw. Przykładem tego mogą być szacunkimdotyczące stopy ubóstwa dla województwa mazowieckiego. O ile wskaźnik ubóstwa skrajnego dla całego województwa mazowieckiego należy do najniższych w kraju – wynosi on około 5%, o tyle ten sam wskaźnik – po wyłączeniu z szacunków stolicy – przyjmuje wartość znacznie wyższą (ok. 8%), przekraczając nieznacznie średnią dla Polski. Rozdźwięk ten wskazuje na duże różnice pomiędzy stolicą, a resztą województwa.
Podobnie jak w skali całego kraju, wewnątrzregionalne różnice w poziomie zagrożenia ubóstwem przebiegają także na linii miasto – wieś. We wszystkich województwach, z wyjątkiem województwa śląskiego, zagrożenie ubóstwem skrajnym jest wyraźnie wyższe na wsi niż w miastach. W większości województw stopa ubóstwa skrajnego jest dwu, a nawet trzykrotnie wyższa na wsi niż w mieście.